Tijdens de training Awareness Through the Body, die ik volgde in India deed de trainer een simpele oefening met ons. De meeste mensen kennen het spel wel: Simon Says.

De trainer legde de regels uit: Eén persoon is de spelleider: Simon. Als Simon zegt:
“Simon Says: raak je neus aan.”
dan raak je je neus.

Maar als Simon zegt:
“Spring omhoog.”

Dan doe je… niets. Want Simon heeft het niet gezegd. Het spel begint wanneer de leider zegt “Simon Says start” en het spel stopt wanneer de leider zegt “Simon Says stop.”

Iedereen knikte. Duidelijk. En toen zei de trainer: “En… loop.” Terwijl hij zelf begon te lopen.

Een aantal mensen begon te lopen. Een aantal bleef staan. Er klonk wat gelach in de zaal.

De trainer keek rond… ahhhh hij had nog geen “Simon Says…” gezegd. 🤣

Wat deze oefening laat zien over luisteren

De mensen die begonnen te lopen luisterden waarschijnlijk gewoon. En toch gingen ze lopen.

Waarom? Omdat de trainer zelf begon te bewegen. Onze hersenen hebben namelijk iets bijzonders: spiegelneuronen. We zijn geneigd om automatisch te doen wat we zien. Zelfs als we eigenlijk weten dat we iets anders moeten doen. En precies daar zit een belangrijk inzicht.

Deze oefening gaat namelijk niet alleen over luisteren. Het gaat over aandacht.

Waarom kinderen niet luisteren

Wanneer leerkrachten zeggen: “Ze luisteren niet” denken we al snel dat kinderen ongehoorzaam zijn. Maar meestal speelt er iets anders. Hun aandacht is er nog niet. En zonder aandacht kun je simpelweg niet luisteren. Luisteren is namelijk geen knop die je even aanzet. Het is het gevolg van gerichte aandacht.

Aandacht is als een zaklamp

Tijdens de training gebruikte de trainer een metafoor die mij enorm hielp om aandacht beter te begrijpen. Aandacht kun je vergelijken met een zaklamp. Met een zaklamp kun je namelijk verschillende dingen doen.

1. Focus: het licht op één plek richten 

Het licht is smal en scherp. Je ziet precies wat er op die plek gebeurt. Dit is de vorm van aandacht die we vaak nodig hebben bij instructie. De aandacht van kinderen is dan gericht op:

• de leerkracht
• het bord
• de uitleg

Maar dit is ook meteen de moeilijkste vorm van aandacht voor jonge kinderen.

2. Verdeelde aandacht: het licht iets breder laten schijnen

Het licht valt op meerdere dingen tegelijk. Kinderen luisteren nog wel, maar hun aandacht wordt ook getrokken door andere dingen. Een klasgenoot die beweegt.
Een potlood dat valt. Een geluid op de gang.

3. Verspreide aandacht: de hele kamer verlichten

Je zet de zaklamp helemaal open. Alles in de ruimte krijgt een beetje aandacht. En dit is eigenlijk de natuurlijke staat van veel kinderen. Hun aandacht springt van het ene naar het andere:

• een beweging
• een geluid
• een klasgenoot
• een gedachte

Alles is interessant.

De uitdaging bij instructie in de klas

Wanneer wij instructie geven, vragen we kinderen eigenlijk om hun zaklamp heel gericht te gebruiken. We vragen: “Richt je licht even hier.” Maar veel kinderen hebben nog niet geleerd hoe ze dat moeten doen. Niet omdat ze niet willen luisteren. Maar omdat ze hun aandacht nog aan het ontwikkelen zijn.

Aandacht trainen in de klas

Wat zo mooi is aan het spel Simon Says, is dat kinderen hier spelenderwijs oefenen met:

• luisteren
• impulsen remmen
• hun aandacht richten
• hun aandacht vasthouden

En je kunt er als leerkracht allerlei variaties in maken.
Je kunt het tempo opvoeren.
Je kunt verwarring zaaien door zelf iets anders te doen dan wat je zegt.
Je zegt bijvoorbeeld:
“Simon Says: tik op je hoofd.”
Terwijl je als leider op je buik tikt.

Dan kun je meteen observeren hoe het met de spiegelneuronen van de kinderen staat 😃.

Wat belangrijk is: werk niet met af. Wanneer kinderen “af” zijn, ontneem je ze eigenlijk de kans om verder te oefenen. En juist dát is waar dit spel zo waardevol voor is.

Misschien is dit een interessantere vraag
Dus misschien is de vraag niet: “Waarom luisteren ze niet?” Maar eerder:
“Hoe help ik mijn leerlingen hun aandacht te richten?”

Want wanneer aandacht er eenmaal is… volgt luisteren vaak vanzelf. En misschien helpt het om af en toe even te denken aan die zaklamp. Waar schijnt het licht van de aandacht van jouw leerlingen op dit moment? En hoe kun jij helpen om dat licht weer even op jou te richten.

Zo kun je kinderen spelenderwijs leren luisteren

In de training deden we allerlei korte oefeningen. Heel simpel. Vaak maar één minuut.

Belangrijk om je te realiseren is dat de oefening niet het doel is, maar een middel om kinderen iets te leren. In dit geval de aandacht op jou richten.

1. Ogen open – ogen dicht
Deze oefening duurt nog geen minuut.
Je zegt achter elkaar:

• ogen open
• ogen dicht
• ogen open
• mond open
• ogen dicht
• mond dicht

En je doet het steeds sneller. Je ziet meteen wat er gebeurt. De klas wordt alert. Iedereen wil het goed doen. Het is ook gewoon heel grappig.  En kinderen moeten volledig naar je luisteren.

2. Beweeg en stop
Kinderen lopen door de klas.
Wanneer jij klapt of een signaal geeft moeten ze:

• bevriezen
• stil worden
• naar jou kijken

Ook dit traint aandacht en luistervaardigheid.

3. Ritme volgen
Je klapt een ritme.
Bijvoorbeeld:
klap – klap – bovenbenen – klap.
De klas doet het na.

Vervolgens laat je een kind het ritme bedenken.
Je zult zien dat kinderen volledig gefocust raken.

4. Spiegelspel
Kinderen werken in tweetallen.
De één beweegt langzaam, de ander spiegelt.
Na een minuut wisselen ze.

Dit vraagt:

• aandacht
• concentratie
• en subtiel luisteren met je ogen en lichaam.

Dus: voordat je wilt dat ze naar je luisteren, doe een korte oefening. Als je merkt dat de aandacht verslapt, doe een oefening. Speel ermee! 

Met een verschillige groet,

Jelly