Van kleuter naar groep 3: grote schoenen en losse regels
Je herkent ze direct: de oudste kleuters die ineens de baas spelen op het plein, regels naar hun hand zetten of zich afzetten tegen de jongste kinderen. Soms met een air van “wij zijn hier de oudsten”. Tegelijkertijd zie je soms ook onzekerheid in hun gedrag: huilen bij kleine dingen, onrustig gedrag of veel vragen stellen. De afscheidsfase is aangebroken.
Want hoewel kleuters niet afscheid nemen van de school, nemen ze wel afscheid van hun rol als oudste van de onderbouw. Ze gaan naar groep 3 – een grote stap. Met een ander ritme, minder speelmomenten, een andere leerkracht en vaak ook een ander lokaal.
Wat betekent deze overgang voor jonge kinderen?
De overgang van groep 2 naar groep 3 is meer dan een sprongetje in het leerjaar. Het is een sprong in beleving, zelfstandigheid en verwachtingen. Kleuters worden ineens ‘leerlingen’. Er komen werkjes met een begin en een eind. Ze moeten langer stilzitten, zelf hun spullen beheren en hun aandacht verdelen.
Voor veel kinderen is dit spannend. En net als bij groep 8, uit zich dat in gedrag dat soms verwarrend is. Denk aan:
- plotselinge opstandigheid;
- extreem aanhankelijk zijn bij de juf of meester;
- meer ruzies met klasgenootjes;
- grote-mensen-taal gebruiken.
De afscheidsfase in kleuterstijl
Kinderen beseffen vaak niet bewust dat ze in een overgangsfase zitten. Maar hun gedrag verraadt het. En daarom is het belangrijk om als leerkracht deze fase actief te begeleiden.
Wat helpt?
- Bespreek wat er gaat veranderen
Gebruik taal en beelden die kleuters begrijpen. Laat foto’s zien van groep 3. Vertel wat er anders is, maar ook wat er hetzelfde blijft. Benoem expliciet dat het spannend mag zijn. - Gebruik rituelen om afscheid te nemen van groep 2
Maak de overgang betekenisvol. Bijvoorbeeld met:
- een symbolische sleutel die ze krijgen naar groep 3;
- een feestelijk ‘afscheidsmoment’ waarbij ze een lint doorknippen of door een ‘poort’ stappen;
- een klassenboek met herinneringen aan de kleutertijd.
- Werk met verhalen
Gebruik prentenboeken over groeien, afscheid nemen, of de stap naar een nieuwe klas. Bijvoorbeeld:
- ‘Ik wil niet naar groep 3’ van Vivian den Hollander;
- ‘Jij hoort bij ons!’ van Guido van Genechten.
Verhalen bieden herkenning en maken emoties bespreekbaar.
- Geef ze regie over het afscheid
Laat kleuters meedenken over hoe ze willen afsluiten. Welke spelletjes willen ze nog een keer doen? Welke knutselwerkjes willen ze bewaren? Laat ze hun eigen werkjes selecteren voor in een portfolio of herinneringsdoos. - Maak het zichtbaar: ik ben gegroeid!
Hang foto’s op van het begin van het schooljaar en vergelijk ze met nu. Laat kinderen vertellen wat ze geleerd hebben, wat ze nu durven of kunnen. Maak een ‘ik ben gegroeid’-lijn op de muur. Kinderen zijn vaak trots op hun groei – het is een opstap naar vertrouwen in wat komen gaat.
Aandacht voor sociaal gedrag
De sociale dynamiek verandert ook. Sommige kinderen laten nu extra van zich horen, anderen trekken zich juist terug. Er ontstaat soms frictie doordat de groep uiteenvalt in ‘ik ben al groot’ versus ‘ik ben nog klein’.
Help kinderen om in verbinding te blijven:
- Speel samenwerkingsspelletjes in tweetallen van ‘oudste’ en ‘jongste’ kleuters;
- Laat kinderen complimenten schrijven of tekenen voor elkaar;
- Maak een gezamenlijke groepsposter: “Wat maakt onze klas zo bijzonder?”
De rol van jou als leerkracht
Misschien voel jij het zelf ook wel: een soort weemoed. Deze kinderen heb je zien groeien, zien ontwikkelen, zien bloeien. Nu laat je ze los – een beetje dan.
Gun jezelf ook een ritueel. Een afscheidskaartje voor ieder kind, of een persoonlijk moment in de kring waarin je deelt wat je hebt gezien bij ieder kind. Dat kan iets zijn als: “Lieve Noor, ik vond het zo mooi hoe jij dit jaar andere kinderen ging helpen bij het opruimen.” Zo geef je betekenis én vertrouwen mee.
Tot slot: hou het licht
Afscheid nemen is niet alleen tranen. Het mag ook luchtig. Speel ‘de laatste week bingo’ met grappige opdrachtjes: zing je favoriete liedje nog één keer, noem drie dingen die je hebt geleerd, geef iemand een high five.
Of gebruik een geheime-vriend-dag: ieder kind doet iets liefs voor een ander. Aan het eind van de dag raden wie jouw geheime vriend was. Kinderen bloeien ervan op – en jij ook.
Door bewust aandacht te geven aan het afscheid van groep 2, geef je jonge kinderen iets krachtigs mee: het besef dat verandering mag schuren, maar ook iets moois betekent.
Maak er een verschillig afscheid van!
Hartelijke groet,
Jelly Bijlsma
Ben je op zoek naar leuke ideeën download dan hier het e-book Afscheid nemen
Vond je dit interessant?
Abonneer je dan nu op mijn wekelijkse update.
Je ontvangt na aanmelding mijn wekelijkse blog en verhalen, waarin ik ervaringen deel van mijzelf, leerkrachten en wat ik zoal tegenkom in het onderwijs.
Vul hieronder je gegevens in om mijn updates te ontvangen: