Je staat voor de klas en je geeft les. De meeste leerlingen doen wat je vraagt. En dan is er die ene leerling. Die blijft praten. Begint niet met werken. Of kijkt je aan met een houding van: ik ga dit niet doen. Je zegt er iets van. Nog een keer. Je benoemt de afspraak. En ergens – vaak sneller dan je denkt – begint er iets in jou te schuiven.
De les gaat niet meer over leren. Het gaat over wie hier de regie heeft.
“Wie strijd voert om macht, verliest verbinding.
Wie kiest voor verbinding, wint gezag”
Herken je de signalen?
Kun je neutraal blijven, of kruipt er iets onder je huid? Veel leerkrachten herkennen pas achteraf dat ze in een machtsstrijd zijn beland. Terwijl je lichaam het vaak al eerder weet. Signalen kunnen zijn:
- je stem wordt harder of scherper
- je herhaalt dezelfde instructie meerdere keren
- je voelt irritatie of onmacht opkomen
- je denkt: “dit laat ik niet gebeuren”
- je blik blijft steeds naar die ene leerling gaan
Op dat moment zit je meestal al niet meer in begeleiden, maar in corrigeren.
En van daaruit is de stap naar winnen–verliezen klein.
Wanneer de machtsstrijd het overneemt
In het winnen–verliezen-denken gebeurt er iets essentieels:
- jij móét je gezag overeind houden
- de leerling mag niet ‘winnen’
- toegeven voelt als falen
Ik herken dat uit mijn eigen praktijk. Ik heb meegemaakt hoe één leerling mij zó uit balans bracht, dat ik steeds machtelozer werd. Alles wat ik probeerde leek geen effect te hebben. En hoe meer ik probeerde te sturen, hoe groter de escalatie werd.
Tot ik middelen ging inzetten die eigenlijk niet meer pasten:
- dreigen
- forceren
- de situatie willen ‘breken’
Achteraf voelde dat niet stevig, maar leeg. En vooral: niet zoals ik het wilde doen. Ik kende namelijk vanuit mezelf als kind ook heel goed de machtsstrijd. Als kind/puber ging ik soms bewust de machtsstrijd aan. Ik wilde dan winnen. Ik wilde de ander laten zien dat hij geen macht over mij had. Ik kan me dat gevoel nog herinneren. Ik voelde me eigenlijk altijd een winnaar; ook als ik de klas werd uitgestuurd. Zelfs toen ik een dag geschorst werd. Een dag strafwerk maken? Echt het deed me helemaal niks. Ondertussen werden me op die dag allemaal lekkere dingen gebracht door klasgenoten. Ik werd enorm gezien.
Machtsstrijd vraagt niet om méér controle, maar om een pas op de plaats
Wat ik later ben gaan zien, is dit: op het moment dat een situatie escaleert, is meer druk zetten zelden de oplossing. Ik vind dat Verbindend Gezag daar hele mooie en goede taal aan geeft.
Verbindend gezag vraagt juist om iets anders.
Niet: hoe krijg ik dit kind zover?
Maar: wat is hier nu nodig om uit de strijd te blijven?
Een paar praktische ankerpunten die helpend kunnen zijn:
- Herken het moment waarop jij ‘aan’ gaat
Dat is vaak het moment waarop je iets wilt afdwingen. Zie dit als een signaal, niet als falen. - Vertraag bewust
Zeg minder. Doe minder.
Een korte pauze, een ademhaling, even wegkijken kan al helpen om jezelf te reguleren. - Stap uit het directe duel
In plaats van publiek corrigeren:
- later terugkomen op gedrag
- een leerling even apart spreken
- of de aandacht verleggen naar de groep. Niet om te vermijden, maar om de spanning te laten zakken. Smeed het ijzer, als het koud is.
- Benoem zonder strijd
Feiten in plaats van oordeel: “Ik zie dat je nog niet bent begonnen.” Dat nodigt meer uit dan: “Je luistert nooit.”
Zelfcontrole is geen truc, maar een voorwaarde
Verbindend gezag staat of valt met zelfcontrole. Niet omdat je altijd rustig moet zijn, maar omdat jij de volwassene bent die de bedding bewaakt. Zodra jij jezelf verliest, verliest de groep veiligheid. En zodra jij weer in regie komt, kan er ruimte ontstaan. Dat vraagt oefening.
En mildheid naar jezelf.
‘Lastige’ leerlingen als leermeesters
Achteraf zie ik dat deze leerling mij iets liet zien wat ik nog te leren had. Niet over haar, maar over mij. Over mijn grens. Over mijn reflex om te willen winnen. Over hoe snel gezag kan verschuiven naar macht. Verbindend gezag betekent niet dat je alles maar goed doet. Het betekent dat je bereid bent te blijven leren. En misschien begint dat wel precies hier:
bij het moment waarop je voelt dit gaat niet meer over deze leerling, dit gaat nu over mij.
Zilveren weken
Misschien herken je bovenstaande juist wel in deze periode. Sinterklaas net geweest, op sommige scholen worden de cito’s afgenomen, de kerstvakantie nadert en je bent misschien wel aan een fijne vakantie toe. Soms zie je in deze periode dat structuren veranderen, de dynamiek in de groep schuift en sommige leerlingen testen opnieuw waar de grenzen liggen.
Wat vaak zilveren weken genoemd wordt, vraagt niet om nóg strakker sturen, maar om opnieuw te kijken naar je afspraken en je routines: helder begrenzen, zonder in strijd te belanden. Niet door harder te worden, maar door steviger te staan.
Wat helpt in die eerste weken na de vakantie?
- Begin met her-ontmoeten
Neem tijd om elkaar weer echt te zien.
Een korte check-in, een kringgesprek, samen terugblikken: hoe was je vakantie?
Verbinding gaat vóór correctie. - Herijk samen de missie of afspraken
Niet: “Dit hadden we afgesproken.”
Maar: “Waar stonden we ook alweer voor als groep?”
Laat leerlingen meedenken: wat helpt ons om het fijn te hebben samen? - Verwacht geen vanzelfsprekendheid
Gedrag dat vóór de kerst lukte, is na de vakantie niet ‘weg’.
Het is vaak gewoon even niet beschikbaar.
Dat vraagt om opnieuw voordoen, benoemen en begeleiden – niet om teleurstelling. - Wees extra alert op machtsstrijd-signalen
Juist in deze fase worden grenzen getest.
Zie dat niet als onwil, maar als informatie.
Hoe sneller jij uit het winnen–verliezen blijft, hoe veiliger de groep zich voelt. - Begin bij jezelf
Vraag jezelf af:
- Wanneer voel ik spanning oplopen?
- Wanneer schiet ik in controleren?
- Wat helpt mij om weer in regie te komen?
Ik wens je een fijne week!
Met een verschillige groet,
Jelly
Goed nieuws!!!!
27 januari 2026 starten we een nieuwe opleidingsgroep 💃🏼 in Lelystad
Wil jij ook graag Specialist Klasse(n)Kracht worden?
Er zijn nog 3 plekken beschikbaar!