Voor regio Zuid gaan deze week de schooldeuren weer open. In regio Noord zit de eerste schoolweek er alweer op en regio Midden gaat eens stiekem om het hoekje kijken of de vakantie echt voorbij is 😉.

Waar je ook bent: deze eerste weken doen ertoe.

Misschien stapten de kinderen nieuwsgierig en enthousiast je lokaal binnen. Misschien was het nog opvallend rustig en keek iedereen vooral de kat uit de boom. Of misschien zag je de eerste kinderen alweer voorzichtig hun plek zoeken, grenzen verkennen en ontdekken: hoe werkt het hier eigenlijk? Dat hoort allemaal bij groepsvorming.

Een groep bouw je…samen.

En daar heb jij als leerkracht een belangrijke rol in. Je hoeft niet af te wachten wat voor groep het wordt. Vanaf de eerste dag kun je bewust regie voeren op het groepsvormingsproces. Maar waar begin je?

Het begint met welkom

Voor de leerkrachten in regio Zuid begint het deze week bij iets heel eenvoudigs en tegelijkertijd heel wezenlijks: welkom. Nog voordat je kennismakingsspelletjes doet, regels bespreekt of de eerste schriften uitdeelt, gebeurt er al van alles. Kinderen kijken naar jou. Naar elkaar. Ze voelen, onderzoeken en proberen antwoord te krijgen op vragen als:

Is het hier veilig?
Mag ik er zijn?
Waar hoor ik bij?
Hoe gaan we hier met elkaar om?

Hoe jij kinderen ontvangt, doet ertoe. Het ene kind stapt stralend op je af en vertelt meteen een heel verhaal. Het andere kijkt weg, mompelt iets en loopt snel naar binnen. Kijk daar eens naar zonder er meteen iets van te vinden. Wat zie je? Wat heeft dit kind nodig? En misschien nog interessanter: wat doet het gedrag van dit kind met jou? Ook jij neemt jezelf mee in die eerste ontmoeting

Van een klas naar een groep

Deze eerste periode noemen we de formingfase. Of, zoals ik hem graag noem: de kat-uit-de-boom-kijkfase. Kinderen zijn bezig hun omgeving te verkennen. Wie is mijn leerkracht? Wie zijn de andere kinderen? Waar hoor ik bij? Wat wordt hier van mij verwacht?

Kennismaken is daarom veel meer dan elkaars naam leren kennen. Je helpt kinderen om werkelijk contact te maken en onderdeel te worden van het geheel. Zeker wanneer kinderen uit verschillende groepen bij elkaar komen, bijvoorbeeld in groep 3 of in een nieuw samengestelde combinatiegroep, is dat belangrijk. Want voor je het weet ontstaan er kleine eilandjes. 

Er ontstaat altijd een norm

Terwijl kinderen elkaar leren kennen, gebeurt er nog iets. Er ontstaat een norm. Kinderen kijken voortdurend om zich heen. Welk gedrag levert iets op? Wie heeft invloed? Wat vinden we hier grappig? Hoe reageren we op elkaar? Wat doet de leerkracht als iemand over een grens gaat? Die groepsnorm ontstaat hoe dan ook. De vraag is alleen:

Laat je hem ontstaan of voer je er bewust regie op?

Voor mij begint dat niet met een lijst regels die jij als leerkracht vooraf hebt bedacht. Ik wil kinderen mede-eigenaar laat worden van de sfeer in de klas. En dus staat de vraag centraal: 

Wat voor groep willen jullie zijn met elkaar? Hoe willen wij het hier met elkaar hebben?

Begin met een gezamenlijke missie

• Wat voor groep willen we zijn?

• Wanneer hebben wij het fijn met elkaar?

• Wat vinden we belangrijk?

• Wat hebben we van elkaar nodig om ons veilig te voelen, plezier te hebben én te kunnen leren?

Het antwoord op die vragen vormt jullie gezamenlijke missie. Of, als je dat woord niet fijn vindt: de wens van de groep.

De stip op de horizon. Jullie kompas voor het komende schooljaar.

Waarom dat belangrijk is? De kinderen die jouw lokaal binnenkomen hebben allemaal hun eigen verhaal, gezin, gewoontes, waarden en normen. Wat voor het ene kind heel gewoon is, hoeft dat voor het andere helemaal niet te zijn. In je klas/school wil iets creëren wat herkenbaar is voor iedereen.  Niet door verschillen weg te poetsen, maar door samen te onderzoeken wat jullie nodig hebben om van deze klas een fijne groep te maken.

Van missie naar bouwstenen

In regio Noord heb je misschien al met je groep gewerkt aan zo’n gezamenlijke missie.

Dan komt vanzelf de volgende vraag:

Als dit de groep is die we willen zijn, wat hebben we dan van elkaar nodig om daar te komen?

Daar komen de bouwstenen in beeld. Bouwstenen zijn een vertaling van het verlangen van de groep naar een aantal concrete, positieve afspraken. Het gaat daarbij niet om zoveel mogelijk afspraken. Juist niet. Een paar krachtige bouwstenen die écht passen bij jullie missie geven veel meer richting dan een lange lijst met regels. En laat kinderen vooral meedenken. Want hoe meer de missie en bouwstenen iets van jullie samen worden, hoe gemakkelijker je er later ook samen op kunt teruggrijpen.

Een mooie afspraak is nog geen gedrag

Gedrag dat we van kinderen verwachten, moeten we soms ook gewoon aanleren. En precies daarom is het belangrijk om bouwstenen de komende weken steeds concreter te maken, gedrag te oefenen en samen terug te kijken.

Dáár begint jouw regie

De kracht zit uiteindelijk niet in een mooie missie aan de muur. Ook niet in de bouwstenen. En zelfs niet in een prachtige T-kaart. De kracht zit in wat jij er vervolgens iedere dag mee doet.

• Blijf kijken.
• Blijf luisteren.
• Blijf benoemen wat goed gaat.
• Blijf kinderen helpen wanneer vaardigheden nog ontbreken.
• En blijf samen teruggrijpen naar de vraag:
• Hoe helpt wat we nu doen om de groep te worden die we graag willen zijn?

Dát is voor mij regie voeren op groepsvorming. Niet twee weken lang allerlei leuke activiteiten doen en daarna overgaan tot de orde van de dag. Maar stap voor stap blijven bouwen. Van welkom naar verbinding. Van verbinding naar een gezamenlijke missie. Van missie naar bouwstenen. En uiteindelijk van mooie woorden naar gedrag dat steeds meer vanzelfsprekend wordt.

Een sterke groep bouw je niet in één dag.

Maar iedere bewuste stap die je nu zet, helpt om een basis te leggen waar je de rest van het schooljaar op kunt terugvallen. En vergeet vooral niet te genieten van dat proces! 

Met een verschillige groet,

Jelly

Samen spelen, samen groeien – Klasse(n)Pad Junior voor de onderbouw

Samen spelen en rekening houden met elkaar gaat niet altijd vanzelf. Tijdens de eendaagse Klasse(n)Pad Junior voor groep 1 t/m 4 leer je hoe je jonge kinderen begeleidt in groepsvorming, samenspelen en gedrag.