Soms kom je in een klas waar de energie letterlijk door de muren lijkt te stuiteren. Waar kinderen elkaar met woorden raken, waar zuchten, lachen en fluisteren over elkaar heen buitelen. Waar onder de ogenschijnlijke rust een constante spanning voelbaar is. Zo’n groep waar de bovenstroom vriendelijk lijkt, maar de onderstroom onrustig is.
Toen ik deze groep voor het eerst binnenkwam, voelde ik dat meteen.
De tafels stonden keurig recht. Een paar kinderen tekenden, sommigen spraken elkaar toe met een scherp randje — alsof iedereen net iets te hard zijn best deed om mij te laten zien dat het “heus wel goed ging in deze groep”. De leerkracht straalde rust uit, maar ik zag ook vermoeidheid. “Het gaat wel,” zei ze. “Maar ik word zo moe van al dat gedoe.” Dat zinnetje blijft dan bij mij hangen. Want meestal bedoelt een leerkracht dan: ik weet het even niet meer.
“Waar eerst stormen streden om ruimte, begint nu de stroom zijn bedding te vinden. Samen leren we bewegen in plaats van botsen.”
De stormingsfase in volle glorie
In de gesprekken met de leerkracht werd duidelijk dat de groep nog vast zat in de stormingsfase. Regels waren onduidelijk, grenzen vloeibaar. De groep had een eigen groepscode ontwikkeld — roddelen, buitensluiten, grapjes maken ten koste van een ander.
Niemand bedoelde het écht slecht, maar iedereen hield elkaar gevangen in dit patroon. De leerkracht wilde het graag goed doen, wilde het echt heel graag fijn hebben met de klas. Ze sprak haar verwachtingen uit, maar was niet altijd consequent. Soms greep ze in, soms liet ze het gaan. “Ze weten heus wel wat ik bedoel,” zei ze. Maar helaas, mijn ervaring is: kinderen weten dat niet.
De eerste stap was bewustwording. We spraken over kernwaarden , over haar top 3 – betrouwbaarheid, respect en duidelijkheid – en toen ik vroeg wat die waarden voor haar betekenden, bleef het even stil. “Dat kinderen weten waar ze aan toe zijn.” Het viel een moment stil…“Maar als ik eerlijk ben, ben ik dat zelf niet altijd.” Dat moment was goud waard.
Rust in de structuur
We gingen aan de slag. Missie maken met de kinderen, bouwstenen helder maken, en stap voor stap verbinden aan de T-kaarten. Tijdens een observatie zag ik voor het eerst verandering. De leerkracht sprak met een zachtere stem, keek de kinderen aan, en gaf kleine, concrete complimenten. Niet op gedrag dat moest, maar op gedrag dat goed voelde.
“Ik zie dat jullie elkaar helpen, dat is fijn.”
“Dank je dat je even wachtte tot de ander klaar was.”
En dat werkte. Niet als trucje, maar als intentie. De energie in de klas zakte letterlijk. Er kwam ruimte. Kinderen gingen elkaar weer zien. En de leerkracht zag zichzelf ook weer.
De kracht van consequent zijn
Een belangrijk keerpunt kwam toen we het hadden over grenzen en begrenzen. De leerkracht vond dat lastig — bang om te streng te zijn, bang om het contact te verliezen. Maar begrenzen ís contact. Begrenzen zegt: “Ik zie jou, maar ik laat dit niet gebeuren.” We oefenden met zinnen:
“Ik hoor dat je boos bent, maar dit gedrag helpt niet.”
“Je weet wat de afspraak is, ik verwacht dat je stopt.”
De kinderen reageerden rustiger. En het mooiste was: er kwam humor terug. Een leerling die eerder alles afkapte met een grote mond, durfde ineens te zeggen: “Juf, ik snapte gewoon niet wat ik moest doen.” En dit is zo gaaf! Waar de juf eerst alleen het gedrag zag, hoorde ze nu de boodschap erachter.
Van elkaar verdragen naar elkaar dragen
De groep ging allereerst aan de slag met het thema Samenwerken. De kinderen leerden over leiderschap en volgerschap, leerden elkaar complimenten te geven, te reflecteren op wat wél goed ging. Ook gingen ze aan de slag met het thema Stoer en Stiekem. Tijdens een activiteit zei een leerling plots: “Vroeger hoorde roddelen erbij. Nu weten we wat het met iemand doet.” Ik kreeg kippenvel. De groep die ooit door elkaar heen praatte, leerde luisteren.
De leerlingen die elkaar buitensloot, leerden elkaar weer toelaten. En de leerkracht die het even niet meer wist, vond haar regie terug.
De kracht van de leerkracht
Tijdens de eindreflectie vroeg ik haar wat ze zelf geleerd had. Ze dacht even na en zei toen:
“Dat ik eerst zelf moest veranderen voordat de groep dat kon. Ik was streng op de verkeerde dingen en te mild op de dingen die er wél toe doen. Nu weet ik beter wat ik wil en waar ik voor sta.” Ze schaalt haar klas nu op een acht. “En het mooiste,” voegde ze eraan toe, “ik geniet weer van het lesgeven.”
Van storming naar stroming
De groep zit nu stevig in de normingsfase. Er is structuur, veiligheid, ruimte voor humor. En natuurlijk is het niet perfect — dat hoeft ook niet. Groepen blijven dynamisch, kinderen blijven leren. Maar de onderstroom is veranderd. Waar eerst strijd was, is nu vertrouwen. Waar eerst ruis was, is nu ruimte.
Wil jij dit ook ervaren?
Wil jij leren hoe je een groep begeleidt van stormingsfase naar normingsfase — hoe je met kleine stappen groot verschil maakt in de sfeer, veiligheid en samenwerking in je klas?
Tijdens de tweedaagse Klasse(n)Pad-training ervaar je precies hoe je dit proces kunt begeleiden, met concrete werkvormen en veel ruimte voor jouw eigen stijl als leerkracht.
Meer informatie vind je op: https://klassenkracht.nl/klassenpad-info/