Twee weken geleden schreef ik een blog over de overdracht en het belang van het doorgeven van het verhaal van de groep. Maar wat nu als de huidige groep niet als groep doorgaat naar het volgende schooljaar. Deze vraag stelde Britt mij:
Ik zag deze mail en het viel mij op dat je het hebt over een overdracht van een klas. Een hele groep die overgaat naar de volgende jaar laag. Dan is het inderdaad interessant om een sociogram te doen en een goede overdracht. Hoe zit dat met combigroepen, de dynamiek veranderd dan. Het is niet meer dezelfde groep. Graag hoor ik hoe je dat aanpakt?
En daarom een vervolgblog.
Hoe geef je de overgang vorm als je een combinatie groep hebt waarvan de samenstelling volgend jaar verandert?
Wat draag je dan eigenlijk over? Want anders dan bij een reguliere groep blijft deze klas niet als groep bestaan. Groep 7 wordt groep 8 en groep 8 stroomt uit en groep 6 wordt de nieuwe groep 7 enz. En na de zomervakantie ontstaat er een compleet nieuwe groepssamenstelling.
Dat vraagt om een andere manier van kijken naar overdracht.
Je draagt geen bestaande groep over
In een reguliere groep kun je veel vertellen over de groepsdynamiek zoals die nu is. Wie vrienden zijn. Welke subgroepjes er bestaan. Wie invloed dit heeft op de norm van de groep. Wat de ‘code’ van de groep is. Welke kinderen elkaar versterken of juist uitdagen.
Bij combinatiegroepen ligt dat anders. De groep die jij nu hebt, bestaat straks niet meer. Het is alsof je een puzzel uit elkaar haalt en de stukjes vervolgens gebruikt om een nieuwe puzzel te maken. Dus is niet de vraag:
“Hoe zit deze groep in elkaar?”
Maar:
“Wat hebben deze kinderen nodig om straks samen een nieuwe groep te vormen?”
Kijk voorbij de vriendschappen
Natuurlijk is het prettig om te weten welke kinderen graag met elkaar optrekken. Maar misschien nog belangrijker is om te weten hoe een leerling relaties aangaat. Heeft een leerling snel aansluiting? Of heeft hij juist tijd nodig? Durft een leerling nieuwe contacten aan te gaan? Of blijft hij liever bij wat bekend voelt?
Sommige kinderen stappen na de zomervakantie moeiteloos een nieuwe groep binnen. Andere kinderen hebben daar veel meer begeleiding bij
nodig. Dat is waardevolle informatie voor de nieuwe leerkracht. En misschien ook leuk om in je team eens te bespreken. Als je nieuw in een team komt, wat is voor jou dan prettig of belangrijk? Sluit je makkelijk aan of heb je daar tijd voor nodig?
Welke ‘jas’ trekt dit kind aan?
In iedere groep ontwikkelen kinderen manieren om Erbij te horen (2e pijler van de RESPECT-aanpak). De één neemt gemakkelijk de leiding. De ander zorgt voor verbinding. Weer een ander houdt zich liever op de achtergrond. De vraag is dus niet alleen wat een kind doet, maar ook welke rol een kind vaak kiest. En misschien nog belangrijker: Welke kwaliteiten zie jij onder die rol? Want juist die kwaliteiten neem je mee naar een nieuwe groep. Een leerling die nu als ‘druk’ wordt ervaren, kan in een nieuwe samenstelling zomaar uitgroeien tot een positieve kartrekker. Een stille leerling kan ineens veel meer zichtbaar worden. Een nieuwe groepssamenstelling biedt ook nieuwe kansen.
Wie kan bruggen bouwen?
Wanneer groepen worden samengevoegd, kunnen er nieuwe verbindingen ontstaan.
Sommige kinderen spelen daarin een belangrijke rol. Dat zijn de kinderen die gemakkelijk contact maken. Die anderen op sleeptouw nemen. Die verbinding creëren tussen verschillende groepjes. Het zijn de bruggenbouwers. Het is waardevol om tijdens de overdracht te bespreken welke leerlingen die kwaliteit bezitten. Zij kunnen namelijk enorm helpen bij het vormen van een nieuwe groep.
Draag de cultuur over
Misschien nog wel belangrijker dan individuele leerlingen is het verhaal van de groep.
Wat typeert deze groep? Waar zijn ze trots op? Wat hebben de kinderen geleerd? Welke thema’s hebben veel aandacht gekregen? Misschien heb je gewerkt aan:
- verantwoordelijkheid nemen
- conflicten oplossen
- samenwerken
- luisteren naar elkaar
- elkaar helpen
Vertel ook dat verhaal. Want hoewel de groep straks verandert, nemen kinderen deze ervaringen wel mee.
Denk vooruit
Bij een combinatiegroep helpt het om tijdens de overdracht steeds dezelfde vraag te stellen:
Wat heeft deze leerling nodig om volgend jaar succesvol onderdeel te worden van een nieuwe groep? Dan kunnen er mooie gesprekken ontstaan.
Dus niet: “Pas op voor dit gedrag.”
Maar: “Dit helpt deze leerling om tot zijn recht te komen.”
Niet: “Dit is lastig.”
Maar: “Hier ligt een kans.”
Je draagt eigenlijk de Bouwstenen, waar je het afgelopen jaar aan gewerkt hebt met de groep, over voor een nieuwe groep die nog moet ontstaan.
Een nieuwe groep ontstaat niet vanzelf
Dit weet je natuurlijk al lang van mij (en daar ga ik bij de start van het nieuwe schooljaar weer veel aandacht aan besteden). Na de zomervakantie is het juist voor (nieuwe) combinatiegroepen belangrijk dat er aandacht besteed wordt aan het elkaar leren kennen, aan de waarden en normen die jij als leerkracht terug wilt zien in de groep, hoe je wilt dat deze leerlingen met elkaar omgaan. En niet door het bovenaf op te leggen, maar door samen met het dit te gaan doorlopen. Nieuwe kinderen, nieuwe verhoudingen, nieuwe kansen. Je gaat een nieuwe groep vormen (de formingsfase) en tegelijkertijd regie voeren op hoe we als groep met elkaar willen omgaan (de normingfase).
Werk jij met combinatiegroepen?
Een overdracht vormgeven vanuit kwaliteiten, behoeften en kansen; dat kan niet anders dan een mooi gesprek worden met je collega. Mocht je nog niet helemaal thuis zijn in hoe een groep zich vormt: In mijn boek Klasse(n)Kracht, met RESPECT voor de klas, deel ik hoe groepsvorming werkt en hoe je als leerkracht bewust kunt bouwen aan een groep waarin ieder kind zich gezien en verbonden voelt. Misschien een mooie inspiratiebron voor de start van een nieuw schooljaar 😉. Klik hier>>>
En vind je het fijn om een checklist te gebruiken bij de overdracht van je groep klik dan hier>>>
