“Wil je op je plek gaan zitten, we gaan beginnen…”
Ze kijkt je aan, rolt met haar ogen en loopt vervolgens de klas uit.
“Wat ga je doen?” vraag je.
“Ik ga eerst even mijn fles opruimen.”
En daar sta je met je goede gedrag… je wil beginnen met je les, de klas wacht en deze leerling heeft eerst nog even iets anders belangrijks te doen 😳.
Eigenlijk zegt ze: jij wacht maar even, ik bepaal zelf wel wat ik doe.
Eigenlijk zegt ze:
“jij wacht maar even, ik bepaal zelf wel wat ik doe.”
Wat doe je op zo’n moment?
Dit is zo’n split second waarin alles samenkomt.
Ga je de strijd aan?
“We zullen eens even kijken wie hier bepaalt!”
Negeer je het?
Je slikt het in, voelt de irritatie… en gaat beginnen met je les
Of zeg je:
👉 “Dit is niet oké. Ik ga nu beginnen en ik kom er straks op terug.”
Drie reacties.
Alle drie begrijpelijk.
Maar ze hebben een totaal ander effect op jouw groep.
1. De strijd aangaan: verleidelijk, maar risicovol
Je voelt hem waarschijnlijk al in je lijf: dit pik ik niet. En voor je het weet zit je in een machtsstrijd:
- stem gaat omhoog, stemgeluid wordt harder, je wordt dwingend
- leerling gaat erin mee
- klas kijkt ademloos toe
Wat hier gebeurt?
👉 De norm verschuift van “de leerkracht heeft de regie” naar “we gaan kijken wie er wint. En precies dát wil je niet: Strijd ondermijnt je positie, ook als je ‘wint’.
2. Niets doen: begrijpelijk, maar ondermijnend
De andere kant: je laat het gaan.
Misschien omdat:
- de klas wacht
- je geen escalatie wilt
- je even niet weet wat je moet doen
Wat ziet de groep?
👉 Blijkbaar kan dit dus.
En zonder dat je het wil, bevestig je de norm: “Ik bepaal zelf wat ik doe”
In termen van de RESPECT-aanpak: de onderstroom wordt sterker.
3. Terugkomen op het gedrag: Regie mét relatie
De derde optie vraagt misschien wel het meest van je… maar is ook de krachtigste.
👉 “Dit is niet oké. We gaan nu beginnen. Ik kom er straks bij je op terug.”
Wat doe je hier?
- Je begrenst het gedrag (dit is niet oké)
- Je houdt de regie op het moment (we gaan beginnen)
- Je blijft in verbinding (ik kom erop terug)
Zonder strijd. Zonder wegkijken. Dit is Verbindend Gezag in actie.
Wat deze leerkracht deed
Ze koos niet voor de strijd. En ook niet voor wegkijken. Ze liet het moment los… maar niet het gedrag. Ze begon met de les, hield de regie bij de groep en kwam er later op terug.
Niet boos. Niet bestraffend. Maar nieuwsgierig en duidelijk:
👉 “Was je je bewust van hoe je net tegen mij deed?”
De leerling gaf aan dat ze zich daar eigenlijk niet van bewust was. Dat ze thuis veel vrijheid heeft en soms zoekende is naar wat wel en niet mag. Er ontstond een mooi gesprek (groep 8 voor de duidelijkheid) dat er kaders zijn op school. En daar gebeurde iets belangrijks.
Er was geen strijd, en er was ruimte voor inzicht.
Daarna maakte de leerkracht de beweging naar de groep
Want deze leerkracht zag wat er écht speelde. Dit ging niet alleen over deze leerling. Dit ging over een bredere norm in de groep:
👉 “Ik bepaal.”
Dus ze deed iets wat essentieel is binnen de RESPECT-aanpak: Ze maakte het bespreekbaar in de groep.
Het gesprek dat het verschil maakt
In een wekelijks klasgesprek legde ze uit:
- We hebben samen een missie en doelen
- Jullie hebben meegedacht over wat belangrijk is
- Maar…
👉 als er een leerkracht voor de groep staat, bepaalt die de kaders
En daarbinnen heb je ruimte. Maar niet daarbuiten.
Ze maakte ook expliciet wat het effect is als die norm doorslaat:
👉 dat er niet geluisterd wordt
👉 dat iedereen zijn eigen plan trekt
👉 dat het invloed heeft op de sfeer
Geen verwijt
Wel helderheid.
Waarom deze keuze zo krachtig is
Wat deze leerkracht deed, raakt de kern van Verbindend Gezag
- niet escaleren in het moment
- wel terugkomen op gedrag
- relatie behouden én begrenzen
De RESPECT-aanpak
- kijken naar de groepsnorm
- niet blijven hangen op individueel gedrag
- de onderstroom bespreekbaar maken
Herken je dit in jouw groep?
Misschien zie je het terug in:
- leerlingen die zelf bepalen wanneer ze starten
- veel discussie over simpele opdrachten
- chromebooks die ineens spelcomputers worden
- een groep die voelt: wij regelen het zelf wel
Dan is de vraag niet:
👉 hoe corrigeer ik dit gedrag?
Maar:
👉 welke norm is hier eigenlijk ontstaan?
Concreet: wat kun jij doen?
- Kies bewust je reactie in het moment
Niet alles hoeft nú opgelost. Maar alles vraagt wél opvolging.
Ik hoef niet te winnen
Alleen vol te houden
- Kom altijd terug op gedrag
Rustig, later, in verbinding: “Wat gebeurde daar net volgens jou?”
Smeed het ijzer als het koud is
- Trek het van individu naar groep
Maak zichtbaar wat er speelt onder water.
- Wees helder over rollen
Jij bepaalt de kaders. Leerlingen bewegen daarbinnen.
Ik heb alleen controle over mijn eigen gedrag
- Blijf zichtbaar als leider van de groep
Niet door macht, maar door duidelijkheid en nabijheid
in mijn groep 3 gebeurt dit al. ik ben nog steeds verbaasd. bedankt voor de tips, drie stappen, die kan ik onthouden, buiten al die andere
Mooi dit! Fijn als je vooraf kan bedenken welke opties je hebt.