Maandag is het zover. In regio Noord gaan de schooldeuren weer open en begint een nieuw schooljaar. Ik hou van deze periode. Van die lege, opgeruimde lokalen die straks weer gevuld worden met stemmen, verhalen, gelach en waarschijnlijk ook de nodige drukte 😉. Van kinderen die nieuwsgierig binnenkomen of juist afwachtend. En van leerkrachten die er zin in hebben, maar het misschien stiekem óók een beetje spannend vinden.

Want hoe je het ook wendt of keert: je begint weer opnieuw. Een nieuwe groep. Nieuwe kinderen. Of misschien grotendeels dezelfde kinderen, maar in een andere samenstelling. En altijd weer die vraag:

Wat gaat het worden met deze klas?

In deze periode leg je een belangrijke basis voor de groepsvorming in de klas. Wordt het een groep waarin kinderen zich veilig voelen? Waar ze zichzelf durven zijn? Waar ruimte is om fouten te maken, plezier te hebben én lekker veel te leren? En misschien zit er bij jou nog een andere gedachte onder:

Als het maar een fijne groep wordt…

Zeker als je weet dat er vorig jaar het nodige speelde. Of als je al verhalen hebt gehoord over bepaalde kinderen. Misschien heb je zelfs gedacht: Oei… hoe ga ik dit aanpakken?

Een fijne klas ontstaat niet zomaar. En je hoeft ook niet af te wachten wat voor groep je ‘gekregen’ hebt. Je kunt er vanaf die allereerste dag samen met je leerlingen aan bouwen. En dat begint eigenlijk met iets heel eenvoudigs. Met welkom.

Groepsvorming begint met Welkom

Hoe ga jij maandag je leerlingen welkom heten? Hoe ga je ze ontvangen? Groepsdynamisch gezien is dat welkom veel belangrijker dan je misschien denkt. Want nog voordat je begonnen bent met kennismakingsspelletjes, afspraken of regels, is er al iets gaande.

Kinderen kijken naar jou. Naar elkaar. Ze voelen, onderzoeken en proberen antwoord te krijgen op vragen als:

Is het hier veilig?
Hoe gaan we hier met elkaar om?
Mag ik er zijn?

Welkom geheten worden en je welkom voelen vormt de basis voor elke relatie en daarmee voor elke samenwerking. Dat wat je misschien kent als de Gouden Weken, de startweken of hoe jullie het op school ook noemen, draait in essentie om zorgen dat ieder kind zich welkom voelt en verbinding kan maken met jou én met de groep. Zorgen dat kinderen elkaar leren kennen. Dat er contact ontstaat. Dat er verbinding gemaakt wordt.

Een klas is nog geen groep.

Daar ligt voor jou als leerkracht een prachtige én belangrijke opdracht:

• Hoe maak je van al die verschillende kinderen een geheel?
• Hoe bouw je samen aan een kleine gemeenschap waarin iedereen erbij hoort?

Dat betekent natuurlijk niet dat iedereen hetzelfde moet worden. Juist niet. Die verschillen mogen er zijn. Maar binnen die verschillen hebben we wél iets gezamenlijks nodig.

Hoe willen wij het hier met elkaar hebben?

Wat vinden wij belangrijk? Hoe willen we met elkaar omgaan? Wat hebben we van elkaar nodig om ons veilig te voelen, plezier te hebben én te kunnen leren? En daar begint voor mij groepsvorming. Niet met een lijst regels die jij alvast hebt bedacht en op de muur hangt. Maar door samen met kinderen te onderzoeken:

Wat voor groep willen wij eigenlijk zijn?

Je gaat als het ware samen met de kinderen een groepscultuur creëren. Met gezamenlijke waarden en normen. Een cultuur waarin kinderen stap voor stap leren welk gedrag helpt om het fijn te hebben met elkaar. En jij voert regie op dat proces.

Je leeft voor, stelt vragen, begrenst waar nodig en helpt kinderen om dat wat jullie belangrijk vinden ook daadwerkelijk iedere dag te oefenen.

Hoe geef jij de ontmoeting vorm?

Vanaf het eerste moment kun je als leerkracht al ontzettend veel zien.

Je staat ’s morgens bij de deur en het ene kind begroet je enthousiast, kijkt je vol aan en begint misschien meteen een verhaal. Een ander kind kijkt liever weg, mompelt iets en loopt snel naar binnen. Kijk daar eens naar. Hoe gaan de kinderen uit jouw klas de ontmoeting met jou aan? Wat zie je? Wat merk je? Wat voel jij?

En misschien nog interessanter: wat doet dat met jou? Voel je jezelf blij worden van het kind dat jou stralend aankijkt? En wat gebeurt er bij jou als een leerling nauwelijks reageert op jouw enthousiaste goedemorgen? Ook jij neemt jezelf mee die klas in.

De formingfase: is het hier veilig?

De eerste periode noemen we de formingfase. Of, zoals ik hem graag noem, de kat-uit-de-boom-kijkfase.

Kinderen zijn bezig met vragen als:

• Is het hier veilig?
• Hoe gaan we hier met elkaar om?
• Mag ik er zijn?
• Waar hoor ik bij?
• Wat verwacht deze leerkracht eigenlijk van mij?

Dit is de periode waarin het kennismaken met jou, met elkaar én met hoe jullie het samen in de klas willen hebben centraal staat. En tegelijkertijd wil je eigenlijk al aandacht besteden aan de volgende fase: de normingfase. Want er gaat hoe dan ook een norm ontstaan in jouw klas. 

De vraag is alleen:

Wie bepaalt die norm?

Welke norm willen we met elkaar?

Hoe willen wij als groep met elkaar omgaan?

Wat vinden wij belangrijk?

En hoe zorgen we ervoor dat dit niet alleen mooie woorden worden, maar dat we het ook echt gaan dóén?

Dat zijn belangrijke gesprekken.

Want één van de dingen die we in de begeleiding van moeilijke groepen keer op keer terugzien, is hoe waardevol het is om kinderen actief te betrekken bij het bouwen aan het leefklimaat in hun klas. En daar zit meteen een valkuil. We willen zo graag beginnen. De boeken moeten uitgedeeld, schriften moeten een naam, er zijn kennismakingsactiviteiten en voor je het weet denk je: Die afspraken? Ach, die zijn toch ieder jaar ongeveer hetzelfde, die weten ze nu wel. 

Niet doen.

Neem er de tijd voor. Want regels en afspraken zijn geen doel op zich. Ze staan in dienst van iets veel belangrijkers. Begin met e stip op de horizon. 

Groepsvorming: Waar willen we eigenlijk naartoe met elkaar?

Wat voor groep willen we zijn?

Wat vinden we belangrijk in hoe we met elkaar omgaan?

Wanneer hebben wij het fijn met elkaar?

Dat is de missie. Of, als je dat woord niet fijn vindt: de wens van de groep.

Het is het verlangen van de kinderen. De stip op de horizon. Jullie kompas voor het komende schooljaar.

En juist omdat al die kinderen maandag vanuit verschillende gezinnen, gewoontes, waarden en normen jouw lokaal binnenstappen, is die gezamenlijke missie zo belangrijk.

Je creëert iets van jullie samen.

Vertaal dat verlangen uiteindelijk samen naar een slogan. Bijvoorbeeld:

In groep 6 moet je zijn,
want daar is het fijn!

Of:

Iedereen hoort erbij,
pas dan zijn wij blij!

Maak er vervolgens iets moois van. Een kunstwerk. Hang het groot en zichtbaar in de klas.

En vooral: laat het niet na die eerste week langzaam verdwijnen tussen de tekeningen en werkjes aan de muur. Want dan begint het echte werk pas.

Een fijne groep ontstaat niet vanzelf

Met het maken van een missie heb je nog geen fijne groep. Je hebt een verlangen uitgesproken. De komende weken ga je kinderen helpen om dat verlangen te vertalen naar gedrag. Welke bouwstenen hebben we nodig om onze missie te bereiken? Hoe ziet dat gedrag eruit? Hoe klinkt het? Welke vaardigheden moeten kinderen daarvoor leren? En wat doen we als het even niet lukt?

Dát is groepsvorming.

Niet alleen leuke kennismakingsspelletjes doen in de eerste twee weken en daarna weer over tot de orde van de dag. Maar kijken. Luisteren. Bespreken. Oefenen. Reflecteren. Bijsturen. En steeds opnieuw de verbinding maken met die ene vraag:

Wil je meer houvast?

In Samen Sterk van Start bouw je in zeven weken samen met je groep aan die stevige basis. Van missie en bouwstenen naar concreet gedrag, T-kaarten, reflectie en regie voeren op het groepsvormingsproces. Geen ingewikkeld programma naast alles wat je al moet doen, maar iedere week één concrete stap waarmee je direct in je eigen groep aan de slag kunt. Je kunt nog instappen (al meer dan 600 collega’s ging je voor).

Ga samen sterk van start>>

Let op! Niet iedereen krijgt op hetzelfde moment de eerste mail, dit hangt af van de regio waarvoor je je aangemeld hebt: je krijgt de eerste mail in de week voor de eerste schooldag van jouw regio.
Is de eerste mail al verstuurd? Ook dan kun je je nog aanmelden, je ontvangt dan na aanmelding meteen de mails die al eerder verstuurd werden. 

Maak er een mooie start van!
Met een verschillige groet,
Jelly