Het is een bijzondere tijd in groep 8. Misschien herken je het wel. Ineens verschijnen er overal tasjes met namen erop. Boekjes waarin kinderen foto’s plakken. Vriendenboekjes worden weer uit de kast getrokken. Vooral de meiden lijken druk bezig met het verzamelen van herinneringen.
De jongens pakken het vaak anders aan. Die spreken steeds vaker af na schooltijd. Lekker voetballen of chillen met elkaar. Dingen samendoen.
De adjourningfase
Binnen de groepsdynamica noemen we dit de adjourningfase. De laatste fase van groepsvorming. De fase waarin een groep die jarenlang met elkaar heeft opgetrokken uit elkaar gaat vallen. En dat doet iets met kinderen. Sommige leerlingen worden emotioneler.
Anderen worden juist stoerder. Sommigen zoeken elkaar voortdurend op. Anderen trekken zich juist terug. En soms zijn kinderen gewoon klaar met elkaar.
“Ik ben er klaar mee”
Dat klinkt misschien hard, maar het hoort er ook bij. Sommige kinderen hebben jarenlang geprobeerd om een klasgenoot te accepteren. Hebben zich aangepast aan bepaald gedrag. Hebben ruzies uitgepraat, opnieuw geprobeerd en weer opnieuw. En dan kan het gebeuren dat er aan het einde van groep 8 iets relatief kleins gebeurt en dat de boel ineens ontploft. Niet omdat dat ene voorval zo groot is. Maar omdat de rek er simpelweg uit is. En eerlijk?
Dat mag soms ook benoemd worden. “Volgens mij ben je gewoon even klaar met hem.”
Kinderen kunnen je dan verbaasd aankijken. Want ja… dat is eigenlijk precies wat er aan de hand is. De vraag wordt dan niet meer óf dat zo is. De vraag wordt: Wat ga je ermee doen?
Wil je je laatste weken gezellig maken? Of wil je jezelf nog wekenlang ergeren?
Ineens lijken het pubers
Er gebeurt nog iets opvallends in deze periode. Sommige kinderen lijken alsof ze vlak voor de zomervakantie een enorme puberteitsspuit hebben gekregen. Laatst stuurde ik een ouder een bericht. Een leerling was één minuut te laat. Normaal gebeurde dat nooit. Dus ik dacht: er zal wel iets aan de hand zijn. De leerling kwam binnen en zuchtte diep: “Het is maar één minuut.”
Zo’n reactie waarvan je even moet schakelen. Je voelt misschien irritatie opkomen. Maar tegelijkertijd zie je ook iets anders. Je ziet een kind dat al voorzichtig aan het oefenen is met loskomen. Met zelfstandigheid. Met het idee dat hij straks niet meer op de basisschool zit.
Ik moest er vooral om glimlachen. “Ik ben blij dat je er bent. Kom maar binnen.” Meer was eigenlijk niet nodig.
Het voortgezet onderwijs komt steeds dichterbij
Waar kinderen aan het begin van groep 8 nog vooral bezig zijn met de basisschool, zie je dat hun blik langzaam verschuift. Het voortgezet onderwijs wordt steeds interessanter. Ze stellen vragen. Willen weten hoe het daar gaat. Maken zich zorgen. Of kijken er juist enorm naar uit.
Bij sommige kinderen zorgt dat voor spanning. Bij anderen juist voor opluchting. En ondertussen beginnen ze voorzichtig te morrelen aan systemen die jarenlang vanzelfsprekend waren. Samen drinken in de kring. In de rij staan. Bepaalde routines. Ze doen meestal nog gewoon mee. Maar je merkt dat ze denken en soms ook hardop zeggen: Waarom eigenlijk?
Het zijn prachtige momenten om jezelf als leerkracht af te vragen: Moet ik hier nu echt een strijd van maken? Of kan ik gewoon zeggen: “Wij gaan naar binnen. Ga je mee?” Vaak gaan ze dan gewoon mee. Ze hebben meestal helemaal geen behoefte aan discussie.
Grote emoties horen erbij
Wat mij altijd raakt, zijn de emoties rondom de musical. Kinderen die huilend op het podium staan. Die roepen dat ze elkaar nooit meer gaan zien. Dat dit het einde is. Dat alles anders wordt. En vervolgens hoor je ze tien minuten later zeggen: “Zie ik je morgen?” “We spreken zaterdag toch af?” “We gaan samen naar de brugklasdag.” Dat is misschien wel het mooie van deze leeftijd. De emoties zijn echt. Intens. Groots. Maar vaak ook tijdelijk. Ze voelen alles. En dat is precies wat afscheid nemen met je doet.
Kamp als afscheidsritueel
Kamp speelt hierin vaak een belangrijke rol. Eigenlijk is kamp één groot afscheidsritueel. Het is het laatste grote avontuur dat je samen beleeft. En daarna voel je vaak dat er iets verandert.
Het einde komt dichterbij. De groep begint langzaam losser te worden. Nieuwe vriendschappen ontstaan soms ineens. Kinderen ontdekken dat ze straks misschien naar dezelfde school gaan. Of juist niet. Ze beginnen voorzichtig na te denken over een nieuwe vraag: Wie wil ik straks eigenlijk zijn? En misschien nog wel belangrijker: Bij wie wil ik straks horen?
Veel praten helpt
Misschien is dat wel mijn belangrijkste les uit deze fase. Praat erover.Maak zichtbaar wat er gebeurt. Benoem het. Want zodra kinderen begrijpen dat ze bezig zijn met afscheid nemen, krijgen ze ook meer keuzevrijheid. Dan kunnen ze denken: Oh wacht… Dit is waarom ik zo reageer. Dit is waarom ik zo aan mijn vrienden hang. Dit is waarom ik me erger. Dit is waarom ik spanning voel. En dan ontstaat er ruimte. Ruimte om bewust te kiezen hoe je die laatste weken samen wilt beleven. Want voor je het weet staan ze op het podium. Met tranen in hun ogen. Te zingen over afscheid. En een paar dagen later lopen ze vol vertrouwen de brugklas binnen. Klaar voor een nieuw hoofdstuk. En misschien is dat precies waar de adjourningfase over gaat. Loslaten wat was. Zodat er ruimte ontstaat voor wat komt.
Wil je meer begrijpen van de adjourningfase en hoe je daar als leerkracht bewust regie op kunt voeren?
Download dan hier mijn gratis E-book Afscheid Nemen.
Met een verschillige groet,
Jelly