Afgelopen week ben ik zelf ook weer gestart met het geven van trainingen. De afgelopen twee jaar had ik me gefocust op andere zaken in mijn bedrijf, maar het begon dit jaar weer te kriebelen. En het was heerlijk. Ik startte in Arnhem-Zuid met een fijn team: nieuwsgierig, leergierig, enthousiast. Heerlijk! Wat is dat toch fijn werken. Dat gevoel van fris beginnen, samen de schouders eronder zetten, dát is precies de energie die je wilt om een fijne sfeer in de klas/school te bouwen.

Want als er iets is wat ik jou als leerkracht en de leerlingen van jouw groep gun, dan is dat een groep waar het fijn is? Waar ze zichzelf mogen zijn, plezier hebben met elkaar en zich veilig voelen om te leren. De eerste weken van het schooljaar zijn daarin cruciaal. Ze worden niet voor niets de gouden weken genoemd. In deze periode wordt de toon gezet: hoe gaan we hier met elkaar om, wat vinden we belangrijk, en hoe zorgen we dat iedereen erbij hoort?

 

Waarom een fijne sfeer in de klas nu zo belangrijk is

Groepsdynamisch gezien start elke groep in de zogenoemde formingfase. Leerlingen kijken de kat uit de boom en onderzoeken: 

• Mag ik er zijn? 
• Hoe werkt het hier? 
• Hoe veilig is het om mezelf te laten zien? 

Wat jij doet in deze periode heeft een grote invloed op het de rest van het jaar.

De valkuil is dat je te snel de inhoud induikt. Natuurlijk wil je aan de slag met lezen, rekenen en taal, maar vergeet niet dat leren pas écht kan stromen als de basis op orde is. Een kind dat zich niet veilig voelt, kan zich niet openstellen voor nieuwe kennis. Daarom: begin bij de sfeer.

Concrete stappen om een fijne sfeer in de klas te bouwen

1. Begin elke dag met een warm welkom

Het klinkt eenvoudig, maar het effect is groot. Hoe je leerlingen ontvangt, maakt uit. Sta bij de deur, geef een hand, maak oogcontact en noem hun naam. Sommige kinderen stralen terug, anderen ontwijken je blik. Juist dat zegt veel. Je leert je groep kennen, en je laat zien: ik zie jou.

Een mooie werkvorm hierbij is het welkom-ritueel. Kies met de klas hoe jullie elkaar begroeten: een high five, een korte dansbeweging, een knik of gewoon een glimlach. Laat leerlingen zelf meedenken. Zo wordt het welkom iets van jullie samen, en begint elke dag met verbinding.

2. Maak samen een missie

Veel leerkrachten starten met regels. Natuurlijk zijn afspraken belangrijk, maar ze zijn geen doel op zich, regels staan altijd ten dienste van iets groters. Een missie geeft richting: Waar willen we voor staan dit jaar? Wat voor groep willen we zijn?

Laat de leerlingen hierover dromen. Stel vragen als:

• Wanneer is het fijn om in onze groep te zijn?
• Wat vinden we belangrijk in hoe we met elkaar omgaan?
• Waar willen we dit jaar samen voor gaan?

Schrijf de antwoorden op een groot vel papier, en vat ze samen in een slogan. Bijvoorbeeld:

“In groep 6 moet je zijn, want daar is het fijn!”
of
“Iedereen hoort erbij, pas dan zijn wij blij!”

Maak er een kunstwerk van, laat kinderen het versieren en hang het zichtbaar in de klas. Zo wordt de missie een levend document dat dagelijks herinnert aan jullie gezamenlijke doel.

3. Vertaal de missie naar bouwstenen

Een missie is een verlangen, een stip op de horizon. Maar hoe komen we daar? Door afspraken, of beter gezegd: bouwstenen met elkaar te maken. 

Download het bouwstenen template om samen met de groep de missie visueel te maken>>>

Gebruik bijvoorbeeld de placemat-methode. Laat de kinderen in groepjes opschrijven wat belangrijk is om de missie te bereiken. Verzamel de antwoorden, geef ieder kind drie stickers, en laat ze stemmen op de belangrijkste afspraken. Zo komen er vier à vijf bouwstenen naar voren die voor iedereen betekenisvol zijn.

Formuleer ze positief: niet “we pesten niet”, maar “we zijn aardig voor elkaar”. Maak ze concreet door er samen T-kaarten van te maken: hoe ziet dit eruit, hoe klinkt dit, wat doen we wel en wat juist niet?

4. Werk met samenwerkingsactiviteiten

Een fijne sfeer in de klas ontstaat niet alleen door praten, maar juist door dóen. Plan in de eerste weken dagelijks korte werkvormen om elkaar beter te leren kennen en samen plezier te hebben. Enkele voorbeelden:

• Namenslinger: in de kring zegt één leerling: “Ik heet Sam.” De volgende voegt toe: “Jij heet Sam en ik heet Lotte.” Zo gaat het de kring rond.
• Ballen door de kring: gooi met pittenzakjes of ballen en oefen behulpzaam zijn: goed kijken, niet te hard gooien, elkaar helpen.
• Fotoposter: hang foto’s van de kinderen in de klas en laat ze erbij schrijven wat ze goed kunnen of waar ze blij van worden.

Dit soort activiteiten zijn geen tijdverlies. Integendeel, ze versterken het groepsgevoel en leggen de basis voor een veilig leerklimaat.

5. Reflecteer dagelijks

Een groep bouwen is een proces, geen eenmalige activiteit. Maak daarom dagelijks tijd om met de kinderen terug te kijken:

• Hoe ging het vandaag met onze missie?
• Welke bouwsteen hebben we goed in praktijk gebracht?
• Waar kunnen we elkaar nog bij helpen?

Laat kinderen voorbeelden noemen van gewenst gedrag dat ze bij klasgenoten zagen. Zo versterk je de positieve norm en leren ze elkaar waarderen.

Volhouden door het jaar heen

De grootste teleurstelling bij leerkrachten is vaak dat, na een paar weken, kinderen niet doen wat ze zelf bedachten hebben. Dat hoort erbij. Een missie is geen toverformule, groepsdynamiek is een levend proces. Het verschil maak jij door telkens weer terug te grijpen op wat jullie samen hebben afgesproken en daar regie op te voeren. Het zijn kinderen die nog veel te leren hebben. En: Gedrag is een vak.

Blijf reflecteren, blijf succesmomenten benoemen, en wees niet bang om opnieuw het gesprek aan te gaan als er iets schuurt. Zo houd je de sfeer niet alleen in de gouden weken, maar het hele jaar door stevig vast.

Geniet van dit begin

Het enthousiasme waarmee leerkrachten deze weken starten, zie je ook bij kinderen. Maak er gebruik van. Gun jezelf de tijd om echt te investeren in de sfeer. Want een fijne sfeer in de klas ontstaat niet vanzelf, maar door bewust samen te bouwen.

Ik wens je toe dat je geniet van je leerlingen, van de eerste gesprekken, van de kleine successen die je gaat boeken. Onthoud: een fijne klas ontstaat door samen verantwoordelijkheid te nemen; en dáár heb je juist nú alle kansen voor.

Met een verschillige groet,
Jelly