En wat als een leerling weigert?

door | sep 25, 2016 | KlassenKracht, Onderwaterprogramma

gedrag in uitvoeringOndanks dat het buiten nog heerlijk nazomert, ‘stormt’ het in de scholen. Tijd voor een duik in het onderwaterprogramma. Het stormt in de groepen en het stormt ook in de scholen. Leerkrachten (en directeuren) hebben hun handen vol aan het regie voeren op de waarden en normen zoals zij die graag terug willen zien. Sommige kinderen vliegen nog regelmatig uit de bocht, sommige leerkrachten ook. Want stel nu dat jij graag wilt dat een leerling x gedrag laat zien, maar de leerling y gedrag veel leuker vindt? En vooral wanneer hij merkt dat hij daardoor waardering oogst bij zijn klasgenoten?

Negeren

Als ik in klassen observeer zie ik vaak dat gekozen wordt voor de aanpak van ‘negeren’. Het nadeel van deze aanpak is dat het meestal niet werkt. Je moet het nl heel lang volhouden (en meestal grijpen we na verloop van tijd toch in) en een ander nadeel is, dat andere leerlingen niet snappen waarom het storende gedrag niet wordt aangepakt. Medeleerlingen hebben er last van en vinden het vaak irritant en ook oneerlijk. Want als zij iets doen worden ze namelijk wel aangesproken.

Er gebeurt nog iets. In mijn boek KlassenKracht heb ik het veel over het onderwaterprogramma van een groep. Als je de bekende ijsberg erbij neemt, dan is er een gebied dat zich boven de waterspiegel afspeelt, gedrag dat we kunnen waarnemen en er is een gebied dat zich onder de waterspiegel afspeelt, het onderwaterprogramma. Dat is hetgeen dat niet zo zichtbaar is…

Het Onderwaterprogramma

Als we met elkaar afspreken: we werken rustig en we tolereren het ijsberg, boven en onder watertegenovergestelde gedrag dan zeggen we eigenlijk twee dingen. Boven de waterspiegel spreken we met elkaar af dat we graag een fijne groep willen zijn, waarin we aardig tegen elkaar zijn en we rustig kunnen werken. Maar doordat we niet reageren op het tegenovergestelde gedrag, geven we ook een boodschap aan het onderwaterprogramma af en dat is: maar als je onaardig tegen elkaar doet, staan wij dat ook toe…..

Daarmee creëren we dus, geheel onbewust, precies hetgeen we niet willen. Lees een onveilige leer en leefomgeving. Dus hoe lastig het soms ook is, je zult regie moeten voeren op ongewenst gedrag. Hoe je dat doet kan heel verschillend zijn. Som kun je een situatie ook een andere wending geven, door niet op het negatieve gedrag in te gaan, de leerling bij je te roepen of zelf naar de leerling toe te lopen en op fluisterstem deze leerling een geheel andere opdracht te geven. Je haalt dan het negatieve gedrag ook uit de klas, zonder dat je het negatieve aandacht geeft.

Een ontmoeting aan de grens

Afgelopen week zat ik in een klas waar een leerling eigenlijk vanaf binnenkomst storend gedrag liet zien. De leerkracht had deze leerling een waarschuwing gegeven en daarmee weet de leerling de volgende keer ga je werken in een andere groep. En ja hoor hij had de tweede waarschuwing te pakken. Maar deze leerling die zijn aanzien niet wil verliezen in de groep, ging de strijd aan met de leerkracht: “Ik ga niet!”

begrenzenHoe spannend is dit moment dat jij als leerkracht wil dat een leerling iets gaat doen en de leerling zegt: “Dat doe ik niet!”. Dit is de machtsstrijd ten top. Ik herinner van mezelf een situatie waarin ik vond dat de leerkracht zich zeer onredelijk gedroeg. (lees mijn onderliggende kernwaarde rechtvaardigheid…ook al wist ik dat toen als kind natuurlijk niet). Ik gaf deze man een grote mond en dat accepteerde hij niet en dus moest ik de klas uit. Ik was het totaal niet eens met zijn beslissing en ik bleef dus zitten. Ik kan me nog het gevoel herinneren hoe spannend het was om tegen het gezag van de leerkracht in te gaan en ondertussen de adem voelen inhouden van mijn medeleerlingen. Deze man bleef niet staan. Kon de ontmoeting aan de grens niet verduren en verliet op den duur zelf het lokaal…

De leerkracht herhaalde haar verzoek en de leerling weigerde. Ondertussen begon het bij mij van binnen al aardig te koken. Met bewondering keek ik naar de leerkracht die uiterlijk enorm rustig bleef en met zachte stem bleef praten. Ze zakte door haar knieën, ging op ooghoogte zitten, keek de leerling aan en zei iets op fluisterstem tegen de leerling. Ondertussen zaten alle leerlingen op het puntje van hun stoel. Dit leek wel een spannende film. We konden niet meer horen wat de leerkracht zei. De leerling reageerde met: daar wil ik twee minuten over nadenken. Weer deed hij een poging om de regie van de leerkracht over te nemen. Waarop de leerkracht antwoordt: je krijgt een minuut de tijd.

Applaus

De leerling koos eieren voor zijn geld. Met veel bombarie verliet hij de klas. De leerkracht bleef ook nu regie voeren met een vriendelijke, maar duidelijke stem. Ik wist op dat moment dat er behoorlijk veel adrenaline door de aderen van de leerkracht stroomde. Dit is zo spannend! Ik wilde applaudisseren, een staande ovatie…wow wat was dit een knap staaltje werk. RESPECT! Dit was een schoolvoorbeeld van regie voeren. En dit is precies waar de Storming fase in sommige groepen over gaat!

Heb je zelf mooie voorbeelden van hoe jij de ‘Storm’ in jouw klas het hoofd moest bieden? Laat dan een reactie achter, dan kunnen andere leerkrachten en teams hier ook hun voordeel mee doen.

En verder: DEEL dit artikel met jouw netwerk, door op de Tweet, Like, Share of Google+ knoppen te klikken, zodat ook de mensen in jouw netwerk kennis kunnen maken met Klasse(n)Kracht.

Wees het verschil voor jouw leerlingen!

hartelijke groet,

Jelly.

5 Reacties

  1. Annemiek

    Nu ben ik wel heel erg benieuwd wat deze leerkracht zei

    Antwoord
    • Jelly Bijlsma

      Hoi Annemiek,
      Hahahaha, ja een soort cliff hanger. Met deze leerling was het volgende afgesproken: Je krijgt eerst een waarschuwing, daarna is het werken in groep 7 en als de leerling zou weigeren dan werd de keuze voorgelegd: of je gaat werken in groep 7 of we bellen je ouders om je op te halen. Aan jou de keus. En dit alles zo neutraal mogelijk. Daarnaast moet er ook met de leerling gewerkt gaan worden. De leerling zelf verantwoordelijk te laten zijn voor zijn gedrag en ook de ontwikkeling daarvan.
      groet, Jelly

      Antwoord
  2. juf

    Interessant verhaal.
    Wat ik me dan afvraag: wát zei ze dan tegen die leerling?
    Je kunt wel rustig blijven, helemaal prima. Maar wát je zegt is ook belangrijk.

    Antwoord
    • Jelly Bijlsma

      Hoi Juf,
      Met deze leerling was het volgende afgesproken: Je krijgt eerst een waarschuwing, daarna is het werken in groep 7 en als de leerling zou weigeren dan werd de keuze voorgelegd: of je gaat werken in groep 7 of we bellen je ouders om je op te halen. Aan jou de keus.
      groet, Jelly

      Antwoord
  3. Jelly Bijlsma

    Een leerkracht schreef mij het volgende: En dat was nou precies wat me deze week overkwam: een leerling die weigert, meermaals en op verschillende manieren zelfs. En wat helpt het dan om jouw blog gezien te hebben. Ik doe voor het eerst bovenbouw na jaren kleuters en nu weet ik het dus: rustig ernaast blijven staan en vasthouden aan wat je wilt dat er gebeurt. En het gebeurt. Scheldend en tierend misschien maar het gebeurt wel. Dank!!

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *