In groep 4 blijkt de helft van de klas zich niet veilig te voelen in de klas. Er zijn zelfs al ouders die hun kind van school hebben gehaald en andere ouders overwegen het. Een moeilijke groep?

Het jaar er voor waren er veel problemen geweest in de groep, mede door ziekte en veel wisselende invalleerkrachten. Dit was de reden dat de leerkrachten vanaf de start van het nieuwe schooljaar veel werk verzet hadden en veel energie gestopt hadden in het groepsvormingsproces.

De leerkrachten hadden de indruk dat het eigenlijk wel lekker liep in de groep. Er was rust in de groep en er werd ook goed gewerkt

 

Een moeilijke groep?

De schrik was des te groter toen ouders hun onvrede uitten en duidelijk maakten dat een aantal kinderen liever niet naar school wilden, hoofdpijn hadden, buikpijn hadden en thuis last kregen van boze buien. Toen de leerkracht de thermometer afnam zag ze op papier wat ouders hun vertelden.

Wat was er aan de hand? Waarom voelen deze kinderen zich zo onveilig?

Herken je dit dat je denkt:  “gaat lekker in de klas” en dat je opgeschrikt wordt door berichten van ouders waarvan jij denkt: “waar hebben ze het over”. Dan is het interessant om eens een duik onder water te nemen. Als je nu denkt hûh Jelly, waar heb jij het nu weer over…stel jezelf de ijsberg voor.

Een deel van de ijsberg is zichtbaar, net als gedrag, dat is iets wat we kunnen waarnemen. De dingen die we zien en die we kunnen horen. Maar een heel groot deel van de ijsberg zie je niet, dat is het gedeelte dat onder water zit.  

onderwaterprogramma

Maar er is ook een onderwaterprogramma!

Het onderwaterprogramma, fascinerend, het speelt zich af onder de waterspiegel en is niet direct zichtbaar voor ons. Daar moet je moeite voor doen. En je moet weten waar je naar moet kijken.

Zo bestaan er in elke groep regels of codes die bepalen welk gedrag goed of fout, beleefd of onbeleefd, toegestaan of verboden, gewenst of ongewenst is.

Als deze regels samenvallen met de formele regels (zoals jij ze samen met de kinderen hebt vormgegeven) is er niet veel aan de hand.

Maar als de informele regels afwijken van de formele regels geeft dit een gevoel van onveiligheid. Dan heb je te maken met onuitgesproken gedragsregels, de groepsnormen. En heb je te maken met wat we maken noemen: een ‘moeilijke’ groep.

Waarom ‘moeilijk’? Omdat deze informele groepsnormen een belangrijke invloed hebben op het pedagogische klimaat in de klas, de manier waarop er met elkaar wordt omgegaan en dus het gevoel van veiligheid. Het bepaalt in grote mate de sfeer. Aan de ene kant zorgen normen voor een zekere stabiliteit en voorspelbaarheid van interacties. Aan de andere kant kunnen normen de gedragsvrijheid beperken. En dan gaan ze werken als een keurslijf. Dan voel je je niet meer vrij om te doen of te zeggen wat je wilt. Dan zit de rem er op.

Zo herinner ik me een bovenbouw groep waar de code van de groep cool en stoer was en ‘je mag niet ‘snitchen’. Dat was echt een soort doodzonde. Na verloop van tijd werd alles ‘snitchen’. Dus opkomen voor jezelf viel daaronder, zeggen dat je iets niet leuk vond viel daaronder, kortom er gebeurden steeds meer ‘rare’ dingen, gekke grappen die echt niet leuk waren, maar waar niemand wat over dufde te zeggen.

Een lastige situatie

Voor scholen zijn dit heel vaak lastige situaties. Ouders zoeken naar een oorzaak en als we niet oppassen krijgen bepaalde kinderen de schuld en hebben we één of meer zondebokken. Ouders vinden bijvoorbeeld dat bepaalde kinderen er de oorzaak van zijn dat hun kind zich onveilig voelt in de klas . Vaak gesteund door andere ouders vinden ze dan dat leerling X of Y niet op school hoort en dat deze leerling weg moet. En voor we het weten is er een proces van uitsluiting begonnen.

Je snapt dat ik dat proces niet aanmoedig. Omdat de kans groot is dat deze kinderen op een andere school ook weer situaties tegen komen waar ze last van hebben en zich onveilig kunnen voelen. Ik wil het liefst eerst weten wat er aan de hand is, hoe het komt dat kinderen zich niet veilig voelen. Want er zijn ook kinderen die nergens last van hebben. Hoe komt dat? Waar zitten de verschillen? Worden bepaalde kinderen lastig gevallen? Zijn kinderen bang omdat sommige kinderen onvoorspelbaar gedrag laten zien? Zijn het ‘kwetsbare’ kinderen die niet weerbaar zijn? Zijn het ‘hoogsensitieve’ kinderen die alle prikkels opvangen en zich niet kunnen beschermen tegen alles wat er binnen komt? Zijn het de ervaringen van vorig jaar die ondanks dat het nu veranderd is, in hun beleving nog realiteit zijn? Zijn het groepsdynamische issues?

Wat kun je doen?

Z

Neem alleeerst de thermometer af. Zorg dat je weet hoe de kinderen de sfeer in jouw klas, de relatie met jou/jullie als leerkracht en de relatie met andere kinderen beleven

Download hier de werkvorm ‘Thermometer’ 

Blog-klassenkracht-moeilijke-groep-thermometer
Z

Neem het Sociogram af. Dit geeft je een beeld van de onderlinge relaties in jouw groep. Maak er een analyse van zodat je weet hoe de groep informeel georganiseerd is.

Z

Observeer!!! Vraag een collega om jouw klas over te nemen en ga zelf achterin de klas zitten. Wat zie je? Wat voel je? Waar word je aandacht naar toe getrokken. Doe dit ook op het plein? Wat zie je? Wat valt je op? En tijdens de gym? Vergeet de kleedkamer niet!

Z

Maak een Plan. Na de analyse van je gegevens maak je een plan. Wat is de hulpvraag van de groep? Wat is de hulpvraag van (sommige) kinderen? Waar moet je regie op voeren? Welke groepsvormingsactiviteiten zijn nodig? Waar moet je de kinderen bij helpen om hun volgende stap in hun sociale ontwikkeling te kunnen maken?

Z

Organiseer een Ouderavond. Ga met ouders in gesprek. Deel de zorgen die je hebt. Hoor hun zorgen aan. Inventariseer. En vertel wat jullie gaan doen om de veiligheid in de groep te realiseren

Z

 Kortom: voer regie! Boven en Onderwater

Zorg dat je het Verschil maakt!

Wat is jouw belangrijkste inzicht of vraag als je nadenkt over het onderwaterprogramma van een groep? Deel het met mij in het reactieveld hieronder.

Wil jij meer concrete tools in handen hebben om regie te kunnen voeren? Klik dan hier

Met verschillige groet,

Jelly