Weet je nog hoe je dit jaar gestart bent met de groep? Misschien stond je in de eerste schoolweken samen met je groep stil bij de vraag: Wat voor groep willen jullie zijn? Hoe willen jullie met elkaar omgaan? Misschien heb je wel een missie gemaakt met de groep. Bespraken jullie welke bouwstenen belangrijk waren om er een fijne en veilige groep van te maken. Misschien heb je bewust regie gevoerd op samenwerken, verantwoordelijkheid nemen en omzien naar elkaar.
Weet je nog hoe je dit schooljaar begon? En nu is het schooljaar bijna voorbij, als je terugkijkt, wat zie je dan?
- Waar zijn de kinderen in gegroeid?
- Welke kwaliteiten zijn zichtbaar geworden?
- Wat hebben ze geleerd over zichzelf, over elkaar en over samen een groep vormen?
- Waar ben je trots op?
- En wat gun je deze groep nog voor volgend jaar?
De overdracht
In deze periode worden er vaak afspraken gemaakt met collega’s voor de overdracht. Hierbij gaat het om de resultaten en de specifieke aandachtspunten bij bepaalde kinderen, maar natuurlijk ook naar de groep als geheel. Want als leerkracht weet jij dat een groep veel meer is dan een verzameling leerlingen en toets gegevens. Jouw groep heeft een verhaal. Een eigen geschiedenis. Een eigen cultuur. En dat verhaal verdient het om doorgegeven te worden. Want hoe mooi zou het zijn als de nieuwe leerkracht niet alleen weet welke ondersteuning een leerling nodig heeft, maar ook begrijpt waar deze groep van is en waar samen aan gewerkt is? Welke successen zijn behaald? Waar ze dit jaar in gegroeid zijn met elkaar? Wat werkt bij deze groep en wat moet je vooral niet doen bij deze groep. Soms zeggen leerkrachten: ik heb geen informatie nodig, ik wil er blanco instappen. Maar dan doe je volgens mij de groep tekort.
Een groep begint niet opnieuw na de zomervakantie
Soms hoor ik leerkrachten zeggen: “Volgend jaar begint de groep weer opnieuw.”
Maar klopt dat eigenlijk wel? Kinderen nemen namelijk ook veel mee naar het nieuwe schooljaar. Ze nemen ervaringen mee, herinneringen, vriendschappen, onzekerheden, succeservaringen, mislukkingen.
Ze nemen gewoontes mee. En alles wat zij geleerd hebben over samenwerken en samenleven.
Een nieuwe leerkracht krijgt dus niet alleen een nieuwe klas. Hij of zij krijgt een groep met een verhaal, met een geschiedenis. Hoe beter je dat verhaal kunt doorgeven, hoe makkelijker het wordt om voort te bouwen op wat er al is.
Geef niet alleen leerlingen door, maar ook de groep
Wat is belangrijk voor jouw collega om te weten van deze groep? Wat zijn de succesfactoren van deze groep? En wat is jouw rol hierin geweest als leerkracht? Als een leerkracht mij vertelt wat er goed gaat in de groep en ik vraag vervolgens en wat doe jij waardoor het zo goed gaat, valt het vaak stil. Stel jezelf die vraag. Jij maakt het verschil, echt waar.
Welke kwaliteiten kenmerken de groep? En waar schieten ze soms in door? Wat helpt de groep dan? Hoe gaan kinderen met elkaar om? Welke bouwstenen zijn stevig ontwikkeld? Waar ligt nog een groeikans? Welke gezamenlijke afspraken zijn echt van de kinderen geworden? Waar zie je dat kinderen verantwoordelijkheid nemen voor elkaar?
Dat zijn waardevolle inzichten die je niet terugvindt in een leerlingvolgsysteem.
Gedrag ontstaat nooit los van de groep
Gedrag bekijken we vaak vanuit het individuele kind. Maar van mij weet je dat gedrag altijd in interactie met anderen ontstaat. Zonder de ander is er veel gedrag niet. Een leerling die dit jaar veel initiatief heeft genomen, deed dat binnen deze groep. Een leerling die onzeker was, heeft dat ervaren binnen deze groep. Een kind dat zich steeds meer durfde uit te spreken, heeft dat geleerd binnen deze groep. Daarom is het zo belangrijk om ook de onderlinge relaties zichtbaar te maken. Niet om kinderen vast te zetten in een bepaald beeld, maar om inzicht te geven in het groepsproces.
Het sociogram vertelt vaak meer dan cijfers
Een hulpmiddel dat ik waardevol vind bij een overdracht is het sociogram. Het laat zien wat er onder de oppervlakte speelt. Wie zoeken elkaar op? Wie heeft een belangrijke positie binnen de groep? Wie wordt vaak gekozen? Wie staat vaker alleen? Welke verbindingen zijn sterk?
Waar zitten mogelijke kwetsbaarheden?
Voor een nieuwe leerkracht is deze informatie goud waard. Het helpt om de groepsdynamiek sneller te begrijpen en vanaf het begin bewust regie te voeren.
Begin bij de kracht
Natuurlijk zijn er leerlingen die extra aandacht nodig hebben. Leerlingen die worstelen met leren, gedrag of sociale situaties. Ook die informatie hoort thuis in een overdracht. Begin bij de kracht. Vertel waar een leerling trots op mag zijn. Welke talenten zichtbaar zijn geworden.
Wat deze leerling toevoegt aan de groep. Wanneer hij of zij tot bloei komt. Wat helpt om succeservaringen op te doen. Want ieder kind verdient het om door een nieuwe leerkracht eerst gezien te worden in wat het kan, voordat gekeken wordt naar wat nog lastig is.
Neem het verhaal van de groep mee
Werk je met een groepsmissie? Met bouwstenen? Met een groepsposter? Met foto’s van activiteiten waarin zichtbaar wordt hoe kinderen samenwerkten? Neem ze mee naar het overdrachtsgesprek. Vertel het verhaal achter die beelden. Waar begon de groep? Welke uitdagingen kwamen jullie tegen? Wat hebben jullie samen geleerd? Waar zijn de kinderen trots op?
Juist dat verhaal helpt een nieuwe leerkracht om aan te sluiten bij wat er al is opgebouwd.
Een cadeau voor het nieuwe schooljaar
Misschien is dat wel de mooiste vraag die je jezelf kunt stellen voordat je de overdracht ingaat: Wat gun ik deze groep volgend jaar? Niet alleen als individuele leerlingen. Maar als groep. Wat hoop je dat behouden blijft? Wat wens je hen toe? Waar mogen zij verder in groeien? Wanneer je vanuit die blik naar een overdracht kijkt, verandert er iets.
Dan gaat het niet alleen meer over informatie overdragen. Dan gaat het over voortbouwen.
Over vertrouwen. Over verantwoordelijkheid nemen voor een doorgaande lijn in de ontwikkeling van kinderen én groepen. Want ieder kind wil erbij horen. Iedere groep verlangt naar verbinding. En iedere leerkracht bouwt voort op wat een ander heeft gezaaid. Een goede overdracht is daarom veel meer dan een administratieve verplichting. Het is een vorm van omzien naar elkaar. Naar kinderen. Naar collega’s. En naar de groep als geheel.
Maak er een mooie overdracht van!
Met verschillige groet,
Jelly.
P.S. Mocht je in het bezit zijn van mijn boek. Op blz. 51 en 52 staat de checklist groepsklimaat. Ik weet dat sommige leerkrachten dit fijn vinden om te gebruiken. Je hebt mijn boek niet? Misschien een mooi moment om het aan te schaffen 😉. Klik hier voor mijn boek
