Chaos en plezier ☃️
Over sneeuwpret, sterke reacties en regie in de klas
Buiten ligt een pak sneeuw. Het journaal spreekt over chaos en plezier. Verkeersopstoppingen, gladde wegen, mensen die te laat komen. En tegelijkertijd: kinderen die juichen, sneeuwballen gooien, rode wangen, natte handschoenen. Chaos én plezier, naast elkaar.
En terwijl ik dat zie, denk ik: dit gebeurt ook elke dag in onze klassen
“Ligt het aan mij?”
“Ik begin echt aan mezelf te twijfelen,” zegt de leerkracht die ik spreek.
“Vorig jaar had ik ook al zo’n groep. Ik sta al 25 jaar voor de klas. Hoe kan het dat ik dit nu twee keer achter elkaar meemaak?”
Moe en leeg. Aan het eind van de dag heeft deze leerkracht geen energie meer over 😥. Ze beschrijft haar groep als pittig. Kinderen reageren fel op elkaar. Er hoeft maar iets te gebeuren of het ontploft. Afspraken worden genegeerd, regels lijken nauwelijks te landen. In de pauzes gaat het regelmatig mis. Er is respectloos gedrag, kinderen zijn kwetsend, kleinerend, snel geïrriteerd.
Chaos. Maar… onder die chaos zit óók iets anders.
Sterk reageren op elkaar
In een klas waar kinderen sterk reageren op elkaar, is lesgeven topsport. Je blijft waarschuwen, benoemen, corrigeren. Maar het lijkt alsof niets écht effect heeft. Sterk reageren op elkaar zie ik veel in groepen 3, 4 en 5. Vooral in groepen die zijn samengesteld uit meerdere kleutergroepen. Kinderen kennen elkaar nog onvoldoende, het blijft een verzameling losse sneeuwvlokjes in plaats van een stevige sneeuwbal.
Wat ik vaak zie: zolang iets essentieels nog niet is ingelost, blijft er onrust bestaan. En dat ‘iets’ is niet altijd meteen zichtbaar. Maar heel vaak gaat het over:
- elkaar nog onvoldoende kennen
- elkaar nog onvoldoende begrijpen
- en daardoor voortdurend op elkaar reageren in plaats van met elkaar afstemmen
Te veel van het goede ❄️
Sterk reageren op elkaar is meestal geen onwil. Het is een te veel van het goede.
Een te veel aan:
- enthousiasme
- energie
- betrokkenheid
- daadkracht 🤪
Soms heb je een groep met veel relationeel gecentreerde kinderen. Kinderen die razendsnel associëren. Ze horen iets, zien iets – en floep, hun brein draait op volle toeren. Voor je het weet roepen ze iets, reageren ze op elkaar, zitten ze in elkaars spullen of woorden. Je kunt dit ook koppelen aan de executieve functies: inhibitie en initiatief.
De bekende start- en stopknop 🚦.
Als die stopknop nog niet goed ontwikkeld is, zie je gedrag als:
- door de klas praten
- antwoord geven terwijl iemand anders de beurt heeft
- ongevraagd reageren op een ander
- hulp aanbieden zonder dat erom gevraagd wordt
- spullen uit handen nemen “om te helpen”
De intentie is vaak positief. De uitwerking… minder.
Van sneeuwbal tot sneeuwstorm
Als leerlingen moeite hebben met impulscontrole, raken ze sociaal sneller in de knel. Een klein duwtje, een opmerking, een blik… en het escaleert. Wat begint als een sneeuwvlok, wordt in no-time een sneeuwstorm 😐.
Je ziet:
- ruzies die snel oplaaien
- irritatie over ongevraagde hulp
- kinderen die veel aan anderen zitten
- onhandige of kwetsende opmerkingen
En ondanks waarschuwingen stoppen ze vaak niet. Niet omdat ze niet willen, maar omdat veel gedrag hen overkomt. De hele groep heeft er last van. En jij als leerkracht misschien wel het meest.
Chaos én plezier
En toch… als je deze groepen vraagt wat ze willen, zeggen ze bijna altijd hetzelfde:
“We willen rust.”
“We willen het fijn hebben met elkaar.”
Het verlangen van de groep is negen van de tien keer het tegenovergestelde van wat je dagelijks ziet. Net als bij sneeuw: het levert chaos op, maar ook plezier. Energie. Levenslust. De vraag is niet: hoe krijg ik dit snel onder controle? De vraag is: hoe voer ik hier regie op, samen met de groep?
Van onderstroom naar bovenstroom 🌊
Dit is geen quick fix. Het vraagt twee dingen:
- zicht krijgen op wat er speelt in het onderwaterprogramma
- bewust activiteiten inzetten om het boven water samen te regelen
In Klasse(n)Pad heb ik dit uitgewerkt in het thema “Sterk reageren op elkaar”. Niet om gedrag af te remmen, maar om kinderen te helpen hun energie te leren sturen. Want wat hier gebeurt, is doorschieten in het te veel van het goede. De intentie is oké. De uitvoering nog niet. En zonder begeleiding lokt dit gedrag weer nieuw gedoe uit bij anderen. Irritatie, weerstand, conflicten.
Regie voeren is geen sneeuwschuiven
Regie voeren is niet elke keer de sneeuw wegschuiven terwijl het blijft vallen.
Regie voeren is kinderen leren:
- wat er gebeurt in henzelf
- wat hun gedrag oproept bij een ander
- en wat er nodig is om samen die rust te creëren waar ze zo naar verlangen
Chaos en plezier horen bij ontwikkeling. Maar zonder richting wordt chaos vermoeiend.
Herken jij dit in jouw klas?
En hoe ga jij om met kinderen die sterk reageren op elkaar?
Met een verschillige groet,
Jelly
Goed nieuws!!!!
4 maart 2026 starten we een nieuwe tweedaagse Klasse(n)Pad 💃🏼 in omgeving Utrecht!
Wil jij ook graag leren werken met Klasse(n)Pad?