Afscheid nemen is universeel. Het speelt in groep 1 net zo goed als in groep 8. Elk schooljaar kent z’n einde. En elk kind maakt die afsluiting mee op z’n eigen manier. Of het nu gaat om een kleuter die voor het eerst overstapt naar de ‘grote school’, een leerling uit groep 5 die een geliefde leerkracht moet loslaten, of een groep 8’er die op het punt staat de basisschool te verruilen voor het voortgezet onderwijs: afscheid raakt.
Toch krijgt deze fase in het jaar vaak minder aandacht dan bijvoorbeeld de start van een nieuw schooljaar. Terwijl júíst in het loslaten, afronden en herinneren, de kiem ligt voor veerkracht, verbondenheid en een vliegende start in het volgende jaar.
Afscheid als fase: waarom het ertoe doet
Afscheid nemen hoort bij het leven. En leren omgaan met verandering is een levensvaardigheid. Door afscheid bewust te begeleiden, geef je kinderen taal, rituelen en ruimte voor hun gevoelens. Ze leren dat het oké is om iets te missen, om dankbaar te zijn en om terug te kijken. En ook: dat je kunt afsluiten en doorgaan.
De laatste weken van het schooljaar zijn vaak druk. Rapportgesprekken, schoolreisjes, klassenfeesten. Maar probeer óók ruimte te maken voor afronding. Want: wat je goed afrondt, laat zich ook beter loslaten.
Signalen van afscheidsgedrag
Soms zie je het aan kinderen zonder dat ze het zelf benoemen. Groepjes vallen uit elkaar, of juist iedereen wil ineens tegelijk met elkaar spelen. Er zijn meer conflicten, kinderen hangen aan je als leerkracht, of doen juist afstandelijk.
In alle groepen kun je gedrag herkennen dat te maken heeft met afscheid:
- Vitten: ruzietjes, commentaar op elkaar, gevoeliger zijn;
- Klitten: meer aanhankelijkheid, kinderen die niet van je zijde wijken;
- Terugval: gedragsmatig of sociaal minder stabiel dan eerder;
- Emotionele uitbarstingen of ineens heel stil zijn.
Door hier woorden aan te geven, help je kinderen begrijpen wat er speelt. “Misschien doen jullie wel zo druk omdat het spannend is om afscheid te nemen.” Je zult zien: opluchting alom.
Rituelen voor élke groep
Gelukkig hoef je het niet groots aan te pakken. Kleine rituelen maken al een groot verschil. Hier een aantal ideeën die in elke groep werken:
- Herinneringsboekje
Laat kinderen een boekje maken over hun jaar. Met tekeningen, foto’s, complimenten van klasgenoten en een wens voor het volgende jaar. - Complimentenslinger
Maak een lange slinger van papierstroken waarop ieder kind een compliment schrijft aan een ander. Hang hem op in de klas of neem hem mee naar de afscheidsbijeenkomst. - Afscheidsboom
Teken of maak een boom. Elk blad is een herinnering, wens of compliment. Iedereen hangt zijn blaadje op in de boom. - Tijdcapsule
Laat kinderen iets opschrijven wat ze dit jaar geleerd hebben, een grap, een droom voor volgend jaar. Stop het in een envelop en geef het aan ze mee – of bewaar het tot later. - De ‘laatste keer’-bingo
Maak een bingokaart met typische momenten: “de laatste keer samen opruimen”, “de laatste keer in de kring”, “de laatste keer buiten spelen”. Kinderen mogen aanvinken en zo stilstaan bij alle kleine dingen die nu afscheid betekenen.
De rol van de leerkracht
Als leerkracht ben jij de gids in deze fase. Door tijd te maken voor reflectie, herinneringen en emoties, geef je erkenning. En dat helpt kinderen om met vertrouwen hun volgende stap te zetten.
Wat kun jij doen?
- Vertel wat je hebt gezien: noem groei, kwaliteiten, kleine overwinningen;
- Maak het persoonlijk: een kaartje, een zin, een knuffel, een lach;
- Deel ook je gevoel: “Ik ga jullie missen.” “Ik ben trots.”
Gun jezelf óók een moment van afsluiten. Zet een kop thee op de laatste schooldag, blader door het klassenboek, schrijf een brief aan jezelf over wat jij hebt geleerd dit jaar. Het maakt de cirkel rond.
Samen uit, samen thuis
Afscheid is een collectieve ervaring. Neem het samen. Vier het samen. Laat het bezinken, en maak ruimte voor het nieuwe. Of je nu werkt met kleuters, middenbouw of bovenbouw: elk kind heeft recht op een goed afscheid.
En vergeet de ouders niet. Ook zij nemen afscheid van een jaar, van een groep, soms zelfs van een leraar die een groot verschil maakte. Betrek hen, geef ruimte voor dank, en laat ze weten dat ook zij gezien worden.
Maak er een warm, licht, en verschillig afscheid van.
Met een verschillige groet,
Jelly Bijlsma
Vond je dit interessant?
Abonneer je dan nu op mijn wekelijkse update.
Je ontvangt na aanmelding mijn wekelijkse blog en verhalen, waarin ik ervaringen deel van mijzelf, leerkrachten en wat ik zoal tegenkom in het onderwijs.
Vul hieronder je gegevens in om mijn updates te ontvangen: